Reflectie, verantwoordelijkheid en mens-zijn
Vorige week mocht ik een workshop verzorgen op Saxion Hogeschool.
Over iets wat wat mij betreft in élke opleiding centraal zou moeten staan: een moreel kompas en zelfreflectie.
Want onderwijs gaat niet alleen over wat je leert doen,
maar over wie je wordt in relatie tot anderen.
Niet alleen binnen een werkveld,
maar in de samenleving.
Het gaat over hoe je met mensen omgaat.
Over hoe je verantwoordelijkheid neemt.
En hoe je integer handelt — óók wanneer het systeem misschien iets anders van je vraagt.
Reflectief handelen is geen bijzaak
Binnen de opleiding Social Work is reflectief handelen en het ontwikkelen van een moreel kompas een essentieel onderdeel.
Niet als extra competentie.
Niet als reflectiemoment aan het einde van een bepaalde periode.
Maar als fundament.
Omdat je werkt met mensen.
En wie met mensen werkt, kan zichzelf daar niet buiten houden.
En precies dát was de rode draad van deze workshop.
Wanneer systemen belangrijker worden dan mensen
Ik nam de docenten mee in mijn persoonlijke verhaal, dat voor velen bekend is vanuit wat vaak het turnschandaal wordt genoemd.
Het ging over wat er gebeurt wanneer:
- productie en cijfers belangrijker worden dan mensen
- betrokkenheid wordt gereduceerd tot een 9-tot-5-mentaliteit
- professionals voelen dat iets niet klopt, maar niet (durven) handelen
- wegkijken wordt gelegitimeerd als “het doel heiligt de middelen”
En hoe die keuzes — klein of groot — altijd worden betaald door degene die het kwetsbaarst is. In het geval van het turnschandaal: de kinderen.
De impact van één docent
Deze opleiding speelde voor mijn persoonlijke ontwikkeling een grote rol.
In mijn derde studiejaar zei een docent:
“Je gaat met mensen werken. Daarvoor moet je zelf ook mens zijn.”
Die zin bleef hangen.
Omdat dát precies de rol is die je als docent hebt:
iemand bewust maken.
Niet alleen vakinhoudelijk,
maar ook menselijk.
Moreel.
Maatschappelijk.
Waar een zaadje wordt geplant
Ik had destijds een enorme muur om mezelf heen gebouwd.
Ter zelfbescherming.
Praten over mijn verleden deed ik dus bijna nooit.
En voelen lukte niet.
Schrijven wel.
Via het schrijven kwam ik langzaam weer in contact met mijn binnenwereld.
Daar werd een zaadje geplant.
En daar schreef ik de eerste woorden van mijn boek Door de pijn heen.
Niet omdat iemand dat van mij vroeg.
Maar omdat het vuurtje aan was gewakkerd door een docent die mij motiveerde de diepte in te gaan.
Onderwijs gaat over mens-zijn
Reflectief en moreel handelen gaan uiteindelijk niet over functies of titels.
Ze gaan over mens-zijn.
Over hoe we met elkaar omgaan.
Over de verantwoordelijkheid die we dragen — vaak zonder dat we de impact direct zien.
En precies daarin schuilt de kracht van onderwijs.
Maar ook de verantwoordelijkheid.
Want elke docent, elke professional, elk systeem
draagt bij aan wie iemand wordt.
En dát doet ertoe.
Benieuwd naar de mogelijkheden?
Denk je dat een workshop over moreel kompas en reflectief handelen ook waardevol kan zijn voor jouw school, opleiding of organisatie?
Neem gerust contact op, dan kijken we samen wat mogelijk is.
